Kartka – podręcznik dla początkujących

Zanim zaczniesz

Kartka to bezpłatny edytor tekstu dla Windows (wystarczy klucz od autora – zob. ramkę w lekcji 1). Wygląda i działa jak Microsoft Word, a dokumenty zapisuje w tym samym formacie .docx – możesz więc otworzyć w Kartce plik od kogoś, kto używa Worda, poprawić go i odesłać z powrotem.

Podręcznik prowadzi Cię od najprostszych czynności do zaawansowanych. Każda lekcja ma cel, kroki do wykonania i zrzut ekranu z programu. Czerwone ramki z numerami na zrzutach pokazują, gdzie kliknąć – pod obrazkiem znajdziesz opis każdego numeru. Kliknij obrazek, żeby go powiększyć.

O projekcie Kartka

Kartka to bezpłatny edytor tekstu, który otwiera, edytuje i zapisuje pliki programu Microsoft Word (.docx). Interfejs przypomina nowego Worda – wstążka z kartami, pasek stanu, prawdziwy widok stron – tak, żeby osoba znająca Worda od razu wiedziała, gdzie co jest. Pliki zapisane w Kartce otwierają się w Wordzie, LibreOffice, Google Docs i innych programach, i odwrotnie.

Od początku Kartka była pomyślana jako narzędzie do pisania pracy dyplomowej: ma kreator pracy, numerację rozdziałów, przypisy z automatycznym „Tamże” i „dz. cyt.”, menedżer źródeł z bibliografią, podpisy i spisy tabel, odsyłacze, równania, sekcje (strony poziome, numeracja rzymska we wstępie), śledzenie zmian dla promotora, historię wersji i eksport do PDF/A, którego wymagają systemy archiwizacji prac dyplomowych.

Autor: Michał Pawłowski (micpaw85@gmail.com). Wersję programu, licencję i kontakt pokazuje zawsze Plik → O programie – tam jest też przycisk Zgłoś problem, który przygotowuje e-mail z wersją programu i systemu.

Polski od początku do końca

Interfejs, komunikaty i dokumentacja są po polsku. Kartka ma polską autokorektę (cudzysłowy „ ”, półpauza, wielokropek), sprawdzanie pisowni ze słownikiem Windows, dzielenie wyrazów po polsku, polecenie Popraw sierotki (przenoszenie jednoliterowych spójników „w”, „z”, „i” do następnego wiersza – tego Word nie potrafi), statystykę ze stronami znormalizowanymi i arkuszami wydawniczymi oraz polski styl przypisów z „Tamże” i „dz. cyt.”.

Zgodność z Wordem – sprawdzana, nie deklarowana

• Każdy plik zapisany przez Kartkę przechodzi walidator Microsoft Open XML SDK (oficjalne narzędzie Microsoftu do sprawdzania plików Office) z zerem błędów.
• Pliki zapisane w Kartce są otwierane w prawdziwym Wordzie uruchamianym w tle (osobna, ukryta kopia Worda – nigdy ta, w której ktoś pracuje), który sprawdza style, przypisy, nagłówki i stopki.
• Elementy pracy dyplomowej – numeracja rozdziałów, podpisy, odsyłacze, spisy, równania, cytaty i bibliografia, poprawki, wątki komentarzy – zapisują się jako prawdziwe elementy Worda, więc promotor korzystający z Worda widzi je poprawnie.
• Wklejanie z Worda zachowuje formatowanie źródła: czcionki, interlinię, wcięcia, listy, tabele, obrazy i przypisy.

Wymagania, instalacja, prywatność

• System: Windows 10 lub 11, 64-bitowy.
• Instalator (Kartka-Instalator-wersja.exe) pokazuje licencję programu do zaakceptowania, tworzy skróty w menu Start i na pulpicie i pozwala otwierać pliki .docx dwuklikiem. Jest też wersja przenośna (Kartka-Przenosna-wersja.exe), którą wystarczy uruchomić, np. z pendrive’a.
• Windows SmartScreen może przy pierwszym uruchomieniu pokazać ostrzeżenie „Nieznany wydawca”, bo program nie ma płatnego podpisu cyfrowego – wybierz Więcej informacji → Uruchom mimo to.
• Aktywacja: przy pierwszym uruchomieniu Kartka prosi o adres e-mail i klucz licencyjny, który wydaje autor (zob. lekcja 1). Klucz jest sprawdzany na Twoim komputerze, bez internetu.
• Prywatność: Kartka nie wysyła dokumentów do internetu. Pisownia i czytanie na głos korzystają z usług systemu Windows na Twoim komputerze. Autozapis, historia wersji i ustawienia są przechowywane lokalnie. Jedyne połączenie to opcjonalne sprawdzanie aktualizacji pod adresem, który sam wpiszesz w Opcjach.
• Bezpieczeństwo: makra z plików .docm nigdy nie są uruchamiane.

Jak jest zbudowana

Kartka ma trzy warstwy: rdzeń („mózg” bez wyglądu – model dokumentu, odczyt i zapis plików .docx, pola, bibliografia, podział na sekcje – który można testować automatycznie), interfejs (edytor, wstążka, okna) i proces główny (kontakt z Windows: pliki, druk, PDF, pisownia, autozapis).

Kartka ma „rodzeństwo” zbudowane w tej samej technologii: arkusz kalkulacyjny Kratka (pliki .xlsx). Oba programy korzystają z tych samych sprawdzonych elementów: wstążki, okien dialogowych, widoku Plik, eksportu PDF/A, autozapisu i sposobu testowania.

Jak jest testowana

Każde wydanie przechodzi przed oddaniem wszystkie testy, także na spakowanej wersji programu:

• 124 testy jednostkowe – odczyt i zapis .docx w obie strony bez utraty treści i formatowania, style, przypisy, sekcje, pola, bibliografia, wklejanie z Worda;
• 105 testów całego programu – program sam klika w prawdziwym oknie jak użytkownik (wstążka, skróty, okna, zapis i ponowne otwarcie) i sprawdza, że nie pojawia się żaden błąd;
• walidator Microsoft Open XML SDK dla każdego zapisanego pliku i porównania z prawdziwym Wordem (kopiowanie w Wordzie i wklejanie do Kartki, otwieranie plików Kartki w Wordzie);
• prawdziwa praca magisterska (114 stron, 229 przypisów, zawsze na kopii): otwarcie, podział na strony, zapis i ponowne otwarcie.

Historia wersji

Szczegółowy dziennik zmian każdej wersji: plik docs/ZMIANY.md; opis techniczny: docs/TECHNICZNA.md; pełny podręcznik tekstowy: docs/PODRECZNIK.md.

Czego Kartka świadomie nie robi

Nie uruchamia makr, nie ma korespondencji seryjnej, SmartArt, współedycji w czasie rzeczywistym ani zapisu w chmurze, nie otwiera jeszcze starego formatu .doc ani .odt. Gramatyka i synonimy działają na podstawie reguł i własnego słownika – nie jest to pełny korektor. Podział na strony jest bardzo zbliżony do Worda, ale nie zawsze identyczny co do wiersza. Pełna, uczciwa lista – z tym, co działa częściowo – jest w wykazie funkcji na końcu podręcznika.

1Ekran programu Poziom 1

Cel: wiedzieć, jak nazywają się części okna – będziemy się do nich odwoływać w całym podręczniku.

• 1Plik – otwieranie, zapisywanie, nowe dokumenty i szablony, eksport do PDF, drukowanie, opcje programu.
• 2Pasek szybkiego dostępu – Zapisz, Cofnij, Ponów, Drukuj. Cofnięcie ostatniej czynności to także Ctrl+Z (można cofnąć do 500 kroków).
• 3Karty wstążki – Narzędzia główne, Wstawianie, Układ, Odwołania, Recenzja, Widok. Kliknięcie karty zmienia przyciski poniżej. Przy tabeli i obrazie pojawiają się dodatkowe karty (np. Projekt tabeli).
• 4Wstążka – przyciski poleceń ułożone w grupy (Schowek, Czcionka, Akapit, Style…). Po najechaniu myszą na przycisk pojawia się dymek z opisem i skrótem klawiszowym. Strzałka w rogu grupy otwiera okno z wszystkimi ustawieniami.
• 5Wyszukaj – wpisz nazwę polecenia, a Kartka je znajdzie (lekcja 7).
• 6Linijka – pokazuje marginesy, wcięcia i tabulatory; można je przeciągać myszą.
• 7Strona – dokument widzisz tak, jak zostanie wydrukowany: z marginesami, nagłówkiem, stopką i przypisami na dole strony.
• 8Pasek stanu – numer strony, liczba wyrazów (kliknij, by zobaczyć szczegóły), język, a po prawej widoki i suwak powiększenia.

2Pisanie tekstu Poziom 1

Cel: napisać krótką informację o wycieczce klasowej.

1. Uruchom Kartkę – od razu czeka pusty dokument. Napisz tytuł: Wycieczka klasowa w Tatry i naciśnij Enter, żeby zacząć nowy akapit.
2. Napisz kilka zdań o wycieczce. Nie naciskaj Enter na końcu wiersza – Kartka sama przeniesie tekst do następnego wiersza. Enter naciskaj tylko na końcu akapitu.
3. Dopisz ostatni akapit: Zbiórka o godzinie 7:00 przed szkołą.

• 1Tekst pojawia się w miejscu migającego kursora. Kliknięcie w tekst przenosi tam kursor.
• 2Pasek stanu na bieżąco liczy wyrazy.
• 3Napis Nie zapisano przypomina, że dokument ma zmiany, których jeszcze nie zapisałeś (lekcja 6).

3Formatowanie znaków Poziom 1

Cel: wyróżnić tytuł i ważne informacje.

1. Zaznacz tytuł (przeciągnij po nim myszą albo kliknij trzy razy). Formatowanie zawsze dotyczy zaznaczonego tekstu.
2. Na karcie Narzędzia główne wybierz rozmiar 20, kliknij B (pogrubienie) i wybierz kolor czcionki.
3. Zaznacz „Morskiego Oka” i kliknij Kolor wyróżnienia tekstu – jak flamaster na papierze.

• 1Czcionka (krój pisma) – lista czcionek zainstalowanych w Windows, z podglądem.
• 2Rozmiar w punktach (12 pt to typowy tekst pracy, 14–20 pt – tytuły).
• 3Pogrubienie (Ctrl+B).
• 4Kursywa (Ctrl+I) – np. tytuły książek.
• 5Podkreślenie (Ctrl+U).
• 6Wyróżnienie – kolorowe tło tekstu.
• 7Kolor czcionki.
• 8Efekt: tytuł 20 pt, pogrubiony, niebieski.

4Akapit: wyrównanie i odstępy Poziom 1

Cel: wyśrodkować tytuł, wyjustować tekst i ustawić interlinię 1,5 – jak w pracy dyplomowej.

1. Kliknij w tytuł i wybierz Wyśrodkuj (Ctrl+E). Ustawienia akapitu działają na cały akapit, w którym stoi kursor – nie trzeba go zaznaczać.
2. Kliknij w akapit z opisem i wybierz Wyjustuj (Ctrl+J) – tekst równa się do obu marginesów.
3. Otwórz Interlinia i wybierz 1,5. Tu też ustawisz odstęp przed i po akapicie.
4. Przeciągnij górny trójkącik na linijce w prawo, żeby wciąć pierwszy wiersz akapitu.

• 1Wyrównaj do lewej (Ctrl+L).
• 2Wyśrodkuj (Ctrl+E).
• 3Wyrównaj do prawej (Ctrl+R).
• 4Wyjustuj (Ctrl+J).
• 5Interlinia i odstępy – 1,0 / 1,15 / 1,5 / 2,0, odstępy przed i po; także „Dokładnie” w punktach.
• 6Zwiększ wcięcie całego akapitu.
• 7Linijka – trójkąciki ustawiają wcięcie pierwszego wiersza, wysunięcie i wcięcie z lewej; kliknięcie dodaje tabulator.
• 8Pokaż wszystko ¶ – pokazuje znaki akapitu, spacje i tabulatory (nie drukują się).

5Listy punktowane i numerowane Poziom 1

Cel: zrobić listę rzeczy do zabrania i plan dnia z podpunktami.

1. Kliknij w pusty akapit i wybierz Punktory. Wpisz pierwszą rzecz i naciśnij Enter – kolejny punkt pojawi się sam.
2. Dwa razy Enter w pustym punkcie kończy listę.
3. Dla planu dnia wybierz Numerowanie. Podpunkt zrobisz klawiszem Tab (powrót poziom wyżej: Shift+Tab).

• 1Punktory – strzałka obok przycisku: inne symbole i własny punktor.
• 2Numerowanie – 1. 2. 3., a) b) c), I. II. III.
• 3Lista wielopoziomowa – 1. / 1.1. / 1.1.1. albo § 1. / 1) / a).
• 4Zmniejsz wcięcie – podpunkt wraca poziom wyżej.
• 5Zwiększ wcięcie – punkt staje się podpunktem.
• 6Podpunkty a), b) pod punktem 1.

6Zapisywanie i otwieranie Poziom 1

Cel: zapisać dokument, otworzyć go ponownie i zrobić z niego PDF.

1. Naciśnij Ctrl+S (albo ikonę dyskietki). Za pierwszym razem Kartka zapyta, gdzie i pod jaką nazwą zapisać plik. Każdy kolejny Ctrl+S zapisuje od razu.
2. Kliknij Plik. Z lewej strony są wszystkie polecenia plików.
3. Zapisz jako pozwala zapisać kopię pod inną nazwą albo w innym formacie: .docx, PDF, PDF/A, zwykły tekst, strona WWW.

• 1Nowy – pusty dokument, szablony (list formalny, raport, CV, notatka) i kreator pracy dyplomowej.
• 2Otwórz – ostatnio używane dokumenty i przycisk Przeglądaj. Pliki .docx możesz też po prostu przeciągnąć do okna Kartki.
• 3Zapisz (Ctrl+S).
• 4Zapisz jako (F12) – kopia pod inną nazwą lub w innym formacie.
• 5Eksportuj do PDF – z opcjami (zakres stron, PDF/A; lekcja 28).
• 6Dokument Word (.docx) – format, który otworzy każdy: Word, LibreOffice, Google Docs.

7Gdy nie wiesz, gdzie jest przycisk Poziom 1

Cel: znaleźć dowolne polecenie bez szukania po kartach wstążki.

1. Kliknij pole Wyszukaj na górze okna albo naciśnij Alt+Q.
2. Wpisz, czego szukasz, np. przypis, tabela, marginesy.
3. Kliknij polecenie na liście (albo wybierz strzałkami i naciśnij Enter) – Kartka je wykona i pokaże, na której karcie się znajduje.

• 1Wyszukaj (Alt+Q) – lista pasujących poleceń z ich kartą i skrótem klawiszowym.

8Style i okienko nawigacji Poziom 2

Cel: oznaczyć tytuły rozdziałów stylami nagłówków – to podstawa spisu treści i nawigacji po dokumencie.

1. Kliknij w tytuł rozdziału i wybierz w galerii stylów Nagłówek 1 (Ctrl+Alt+1). Tytuły podrozdziałów oznacz jako Nagłówek 2.
2. Zwykły tekst ma styl Normalny.
3. Na karcie Widok włącz Okienko nawigacji. Kliknięcie nagłówka w okienku przenosi do rozdziału; strzałki przy nagłówku przenoszą cały rozdział z treścią wyżej lub niżej.

• 1Galeria stylów – Normalny, Bez odstępów, Nagłówek 1–3, Tytuł, Cytat, Legenda…; strzałka w dół pokazuje wszystkie.
• 2Podrozdział oznaczony stylem Nagłówek 2.
• 3Okienko nawigacji – mapa dokumentu z wyszukiwaniem.

9Obrazy Poziom 2

Cel: wstawić zdjęcie, dopasować jego rozmiar i sposób opływania tekstem.

1. Wstawianie → Obrazy i wybierz plik. Możesz też wkleić obraz ze schowka (Ctrl+V) albo przeciągnąć plik do okna.
2. Kliknij obraz – pojawią się uchwyty i karta Formatowanie obrazu. Przeciągnij narożny uchwyt, żeby zmienić rozmiar z zachowaniem proporcji.
3. W Zawijanie tekstu wybierz, jak tekst ma opływać obraz: w wierszu, ramka, góra i dół, za tekstem, przed tekstem.

• 1Formatowanie obrazu – karta, która pojawia się po kliknięciu obrazu.
• 2Zaznaczony obraz z uchwytami zmiany rozmiaru.
• 3Style obrazu – ramki, cienie, zaokrąglone rogi.
• 4Przytnij – obetnij niepotrzebne brzegi zdjęcia.
• 5Zawijanie tekstu.
• 6Wstaw podpis – „Rysunek 1. …” z automatyczną numeracją (lekcja 20).

10Tabele Poziom 2

Cel: zrobić tabelę kosztów wycieczki i nadać jej wygląd.

1. Wstawianie → Tabela i przeciągnij po siatce, ile wierszy i kolumn ma mieć tabela (np. 2 × 5).
2. Wpisz dane. Klawisz Tab przechodzi do następnej komórki, a w ostatniej komórce dodaje nowy wiersz.
3. Kliknij w tabelę – pojawią się karty Projekt tabeli i Układ tabeli. Wybierz styl i zaznacz Wiersz nagłówka.

• 1Tabela na karcie Wstawianie.
• 2Siatka – przeciągnij, ile komórek potrzebujesz; niżej: Wstaw tabelę… i Konwertuj tekst na tabelę.

• 1Projekt tabeli – wygląd: style, obramowania, cieniowanie.
• 2Style tabeli – gotowe wzory, także „akademicki” do prac.
• 3Wiersz nagłówka – wyróżniony pierwszy wiersz (żeby powtarzał się na każdej stronie: Układ tabeli → Powtórz wiersze nagłówka).
• 4Wiersz sumy – wyróżniony ostatni wiersz.
• 5Tabela w dokumencie.
• 6Układ tabeli – wstawianie i usuwanie wierszy i kolumn, scalanie i dzielenie komórek, wyrównanie, sortowanie, formuły (np. suma kolumny).

11Układ strony Poziom 2

Cel: ustawić marginesy wymagane w pracach dyplomowych.

1. Na karcie Układ kliknij Marginesy.
2. Wybierz gotowe Praca dyplomowa (lewy 3,5 cm na oprawę) albo Marginesy niestandardowe… i wpisz własne wartości.
3. W razie potrzeby zmień Orientację (pionowa/pozioma) i Rozmiar papieru (A4, A5, Letter…).

• 1Marginesy – gotowe zestawy i własne (także margines na oprawę i lustrzane).
• 2Praca dyplomowa – typowe wymagania uczelni.
• 3Orientacja – pionowa albo pozioma (dla jednej strony – lekcja 23).
• 4Rozmiar papieru.
• 5Kolumny – tekst w dwóch lub trzech kolumnach, jak w gazecie.
• 6Podziały – podział strony i sekcji (lekcja 23).

12Nagłówek, stopka, numery stron Poziom 2

Cel: dodać tytuł w nagłówku i numer strony w stopce.

1. Wstawianie → Nagłówek albo Stopka (lub dwuklik w górny albo dolny margines strony).
2. W oknie wpisz tekst nagłówka. W stopce kliknij # – wstawi się pole z numerem strony.
3. Zaznacz Inna pierwsza strona, jeśli strona tytułowa ma być bez numeru. Kliknij OK.

• 1Nagłówek – tekst u góry każdej strony (z formatowaniem, obrazem, np. logo uczelni, albo tabelą).
• 2Stopka – tu pole {PAGE} pokaże numer strony.
• 3# numer strony; obok: Σ liczba stron, tytuł bieżącego rozdziału, data.
• 4Czcionka, rozmiar i kolor zaznaczonego tekstu nagłówka.
• 5Inna pierwsza strona – np. strona tytułowa bez numeru; obok: inne strony parzyste i nieparzyste.

13Znajdź i zamień Poziom 2

Cel: znaleźć wszystkie wystąpienia słowa i zamienić je na inne.

1. Naciśnij Ctrl+H (albo Zamień na karcie Narzędzia główne). Samo wyszukiwanie: Ctrl+F.
2. Wpisz szukany tekst – Kartka podświetli wszystkie wystąpienia i pokaże ich liczbę.
3. Wpisz tekst w polu Zamień na i kliknij Zamień (jedno wystąpienie) albo Zamień wszystko.

• 1Panel Znajdź i zamień – strzałki przechodzą między wystąpieniami; opcje: wielkość liter, całe wyrazy, a pod Więcej: symbole wieloznaczne, wyrażenia regularne, znaki specjalne (akapit, tabulator) i szukanie formatowania lub stylu.

14Pisownia i poprawność Poziom 2

Cel: poprawić literówki i przygotować tekst do druku.

1. Błędy są podkreślane na czerwono już w czasie pisania. Prawy przycisk myszy na wyrazie pokazuje podpowiedzi.
2. Naciśnij F7 (Recenzja → Pisownia i gramatyka) – okno przeprowadzi Cię po kolei przez wszystkie błędy.
3. Wybierz podpowiedź i kliknij Zmień; Dodaj do słownika zapamięta wyraz, który jest poprawny (np. nazwisko).
4. Na koniec kliknij Popraw sierotki – jednoliterowe spójniki nie zostaną na końcu wiersza.

• 1Okno Pisownia i gramatyka – zdanie z błędem, podpowiedzi, Zmień / Zmień wszystko / Ignoruj.
• 2Pisownia i gramatyka (F7).
• 3Autokorekta – włączanie polskiej typografii w czasie pisania.
• 4Popraw sierotki – twarde spacje po „a, i, o, u, w, z” i krótkich liczbach.

15Kreator pracy dyplomowej Poziom 3

Cel: w minutę przygotować szkielet pracy ze stroną tytułową, spisem treści, rozdziałami i bibliografią.

1. Plik → Nowy → Praca dyplomowa (kreator).
2. Wpisz dane na stronę tytułową: uczelnię, wydział, kierunek, imię i nazwisko, numer albumu, tytuł, promotora.
3. Wybierz liczbę rozdziałów, sposób numeracji („Rozdział 1”, „1.”), czcionkę i styl przypisów. Zostaw zaznaczony margines na oprawę i interlinię 1,5.
4. Kliknij Utwórz dokument.

• 1Strona tytułowa – dane, które Kartka ułoży na pierwszej stronie.
• 2Struktura i formatowanie – rozdziały, numeracja, czcionka, przypisy.
• 3Utwórz dokument.

16Spis treści Poziom 3

Cel: mieć spis treści, który sam się aktualizuje.

1. Kliknij tam, gdzie ma być spis (w pracy z kreatora już jest), i wybierz Odwołania → Spis treści.
2. Spis tworzy się z nagłówków (lekcja 8) – z numerami stron i kropkami.
3. Po dopisaniu tekstu kliknij Aktualizuj spis albo Aktualizuj pola – numery stron i tytuły się odświeżą.

• 1Spis treści – kliknięcie pozycji przenosi do rozdziału.
• 2Spis treści – wstawienie spisu; strzałka: Niestandardowy spis treści (liczba poziomów, znaki wiodące, numery stron).
• 3Aktualizuj pola – odświeża spis treści, numery podpisów, odsyłacze i bibliografię.

17Przypisy dolne Poziom 3

Cel: dodać przypis z kursywą w tytule dzieła.

1. Kliknij w tekście tam, gdzie ma być numer przypisu, i wybierz Odwołania → Wstaw przypis dolny (Ctrl+Alt+F).
2. W oknie wpisz treść przypisu. Tytuł dzieła napisz kursywą (Ctrl+I). Zaznaczonemu fragmentowi możesz też zmienić czcionkę, rozmiar i kolor.
3. Kliknij OK. Przypis pojawi się na dole tej samej strony, a numery ułożą się same.

• 1Treść przypisu – widoczna tak, jak w dokumencie.
• 2Formatowanie: czcionka, rozmiar, pogrubienie, kursywa, podkreślenie, indeksy, kolor, wyczyść.
• 3OK – wstawia przypis.

• 1Przypisy na dole strony – dwuklik otwiera przypis do edycji.
• 2Wstaw przypis dolny.

18Źródła, cytaty i „Tamże” Poziom 3

Cel: wpisać źródła raz i wstawiać przypisy, które Kartka sama zapisze w polskim stylu – z „Tamże” i „dz. cyt.”.

1. Odwołania → Zarządzaj źródłami. Kliknij Nowe źródło, wybierz rodzaj (książka, artykuł, rozdział, strona WWW…) i wypełnij pola. Możesz też zaimportować źródła z Zotero lub Mendeley (BibTeX).
2. W tekście kliknij miejsce cytatu i wybierz Wstaw cytat. Wybierz źródło, wpisz strony i wybierz w przypisie dolnym.
3. Gdy cytujesz to samo dzieło drugi raz pod rząd, Kartka sama napisze „Tamże, s. 34.”, a przy późniejszym powrocie do dzieła – „dz. cyt.”. Po przestawieniu akapitów przypisy poprawią się same.

• 1Lista źródeł dokumentu (zapisuje się w pliku .docx i działa w Wordzie).
• 2Nowe źródło.
• 3Importuj BibTeX – z Zotero, Mendeley, Google Scholar (duplikaty są pomijane).
• 4Podgląd pozycji w bibliografii.

• 1Wybór źródła (z wyszukiwaniem).
• 2Strony, np. 34 albo 45–47.
• 3Wstaw cytat: w przypisie dolnym albo w tekście (np. APA).

• 1Przypisy zapisane automatycznie: inicjał imienia, nazwisko, tytuł kursywą, wydawca, miejsce, rok, strona.
• 2Tamże – to samo dzieło co w poprzednim przypisie.

19Bibliografia Poziom 3

Cel: mieć bibliografię ułożoną alfabetycznie z dzieł cytowanych w pracy.

1. Kliknij w miejscu bibliografii (w pracy z kreatora jest już rozdział „Bibliografia”) i wybierz Odwołania → Bibliografia.
2. Kartka wstawi wszystkie cytowane źródła – alfabetycznie, z wcięciem wysuniętym.
3. Styl (przypisy polskie, APA 7, numeryczny) zmienisz przyciskiem Styl – przypisy i bibliografia zmienią się naraz.

• 1Bibliografia – aktualizuje się sama po dodaniu cytatu.
• 2Bibliografia – wstawienie.
• 3Styl cytowań i bibliografii.
• 4Zarządzaj źródłami.

20Podpisy i odsyłacze Poziom 3

Cel: podpisać tabelę („Tabela 1. …”) i odwołać się do niej w tekście numerem, który sam się aktualizuje.

1. Kliknij w tabelę lub obraz i wybierz Odwołania → Wstaw podpis. Wybierz etykietę (Tabela, Rysunek, Wykres…) i wpisz tekst podpisu.
2. W tekście kliknij miejsce odwołania i wybierz Odsyłacz. Wybierz typ (np. Tabela), co wstawić (etykieta i numer, numer strony, „powyżej/poniżej”) i element z listy. Kliknij Wstaw.
3. Spis tabel i rysunków: Wstaw spis ilustracji.

• 1Typ odsyłacza: nagłówek, tabela, rysunek, równanie, zakładka.
• 2Wstaw odwołanie do: numer, cały podpis, numer strony, „powyżej/poniżej”.
• 3Lista elementów dokumentu.

21Wykresy Poziom 3

Cel: przedstawić wyniki badania na wykresie.

1. Wstawianie → Wykres.
2. Wybierz typ (kolumnowy, słupkowy, liniowy, kołowy, punktowy…), wpisz tytuł i tytuły osi.
3. Wpisz dane w tabeli albo wklej je z Excela (Ctrl+V lub Wklej z arkusza). Podgląd zmienia się na bieżąco. Kliknij OK.

• 1Wstaw wykres: typ i układ, tytuły, legenda, etykiety danych, dane (+ wiersz, + seria) i podgląd. Wykres zapisuje się jako prawdziwy wykres Worda; dwuklik na wykresie otwiera go do edycji.

22Równania Poziom 3

Cel: wstawić wzór na średnią arytmetyczną z numerem przy prawym marginesie.

1. Wstawianie → Równanie.
2. Wpisz wzór w zapisie LaTeX albo wybierz symbole z palety (ułamek, suma, pierwiastek, litery greckie). Podgląd pokazuje wynik.
3. Zaznacz Numerowane, jeśli chcesz numer (1), (2.1) przy prawym marginesie – można się do niego odwołać odsyłaczem.

• 1Zapis LaTeX, np. \bar{x} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^{n} x_i.
• 2Podgląd równania.
• 3Numerowane – numer przy prawym marginesie.

23Sekcje i podziały Poziom 4

Cel: zrobić w pracy jedną stronę poziomą (np. dla szerokiej tabeli) i osobną numerację stron we wstępie.

1. Kliknij przed miejscem, od którego ma zacząć się nowa część, i wybierz Układ → Podziały → Następna strona.
2. W nowej sekcji zmień Orientację na poziomą – zmieni się tylko ta sekcja. Za nią wstaw kolejny podział i wróć do pionowej.
3. Każda sekcja może mieć własny nagłówek i stopkę (okno Nagłówek i stopka: odznacz Taki sam jak poprzedni) oraz własną numerację, np. i, ii… we wstępie i 1, 2… w rozdziałach (Wstawianie → Numer strony → Format).

• 1Podziały na karcie Układ.
• 2Następna strona – nowa sekcja od nowej strony.
• 3Strona nieparzysta – np. każdy rozdział od prawej strony przy druku dwustronnym.

24Śledzenie zmian i komentarze Poziom 4

Cel: wprowadzić poprawki tak, żeby promotor (albo Ty) widział, co się zmieniło – i dodać komentarz.

1. Recenzja → Śledź zmiany (Ctrl+Shift+E). Od teraz dopisany tekst jest podkreślony i kolorowy, a usunięty – przekreślony.
2. Zaznacz fragment i kliknij Nowy komentarz (Ctrl+Alt+M). Wpisz uwagę i Opublikuj. Na komentarz można odpowiedzieć albo go rozwiązać.
3. Poprawki od promotora przeglądasz przyciskami Zmiany: Akceptuj albo Odrzuć (także wszystkie naraz).

• 1Śledź zmiany – włączone (podświetlony przycisk).
• 2Dopisany tekst (podkreślony); obok usunięte słowo jest przekreślone.
• 3Nowy komentarz.
• 4Okienko komentarzy – autor, data, odpowiedzi, Rozwiąż, Edytuj, Usuń; filtr na górze.
• 5Zmiany – Akceptuj / Odrzuć, poprzednia / następna zmiana.

25Historia wersji i porównywanie Poziom 4

Cel: wrócić do wcześniejszej wersji pracy albo zobaczyć, czym różnią się dwie wersje.

1. Recenzja → Historia wersji. Kartka pamięta 40 ostatnich zapisów dokumentu.
2. Wybierz wersję i kliknij Porównaj z bieżącym (różnice jako poprawki) albo Przywróć tę wersję.
3. Dwa dowolne pliki porównasz przyciskiem Porównywanie → Porównaj – np. Twoją wersję i wersję z uwagami promotora bez śledzenia zmian.

• 1Historia wersji – data, godzina i rozmiar każdego zapisu.
• 2Porównywanie – porównaj dwa dokumenty.

26Wklej specjalnie Poziom 4

Cel: wkleić tekst ze strony WWW lub innego dokumentu bez obcego formatowania – albo z zachowaniem formatowania Worda.

1. Skopiuj tekst w innym programie i w Kartce naciśnij Ctrl+Alt+V (Wklej → Wklej specjalnie).
2. Wybierz, jak wkleić: z formatowaniem źródła, ze scalonym formatowaniem (tekst przyjmie wygląd Twojego dokumentu, zostaną pogrubienia i kursywa) albo jako tekst niesformatowany.
3. Po zwykłym Ctrl+V obok wklejonego tekstu pojawia się przycisk Opcje wklejania – możesz zmienić decyzję jednym kliknięciem.

• 1Jako: formatowany tekst, scalone formatowanie, tekst niesformatowany (dla obrazów i łączy – dodatkowe możliwości).
• 2Wynik – opis, co się stanie.

27Modyfikowanie stylów Poziom 4

Cel: zmienić wygląd wszystkich nagłówków, akapitów, przypisów albo stopek dokumentu jednym ruchem.

1. Narzędzia główne → Style – strzałka w rogu grupy (albo prawy przycisk na stylu w galerii → Modyfikuj).
2. Wybierz styl z listy: Normalny, Nagłówek 1–6, Tytuł, Cytat, Legenda, Tekst przypisu, Nagłówek, Stopka albo własny.
3. Ustaw czcionkę, rozmiar, kolor, odstępy, interlinię, wyrównanie i wcięcia. Kliknij OK – zmienią się wszystkie miejsca w tym stylu.

• 1Styl do zmiany – tu „Tekst przypisu”, czyli wygląd wszystkich przypisów.
• 2Czcionka.
• 3Rozmiar.
• 4Interlinia.
• 5Ustaw jako domyślne – nowe dokumenty też będą tak wyglądały.

28Eksport do PDF i PDF/A Poziom 4

Cel: przygotować plik PDF do wysłania lub do systemu archiwizacji prac dyplomowych.

1. Plik → Eksportuj do PDF.
2. Wybierz zakres stron (wszystkie, bieżąca, np. 1-3, 5), czy dołączyć komentarze i zmiany, oraz jakość obrazów.
3. Zaznacz Zgodny z PDF/A, jeśli uczelnia wymaga archiwizacji (osadzone czcionki, profil kolorów, metadane z Plik → Informacje). Kliknij Eksportuj.

• 1Opcje eksportu do PDF: zakres stron, dokument z adiustacją, optymalizacja (standardowa / minimalny rozmiar), PDF/A.

29Narzędzia językowe Poziom 4

Cel: posłuchać swojego tekstu, znaleźć synonim, policzyć wyrazy i oznaczyć cytat w obcym języku.

• 1Czytaj na głos (Ctrl+Alt+Spacja) – Kartka czyta tekst głosem Windows i podświetla czytany wyraz; dobre do wyłapywania błędów.
• 2Synonimy (Shift+F7) – słownik wyrazów bliskoznacznych dla zaznaczonego słowa.
• 3Liczba wyrazów – wyrazy, znaki ze spacjami i bez, strony znormalizowane, arkusze wydawnicze.
• 4Język – oznacz cytat po angielsku lub łacinie; pisownia, gramatyka i dzielenie wyrazów go uwzględnią.

30Opcje programu Poziom 4

Cel: wpisać swoje imię i nazwisko (dla komentarzy i poprawek) i ustawić autozapis.

1. Plik → Opcje.
2. Wpisz nazwę użytkownika i inicjały, wybierz, co ile zapisywać kopię roboczą, domyślny folder i sposób wklejania z innych programów.

• 1Nazwa użytkownika – autor komentarzy i poprawek.
• 2Autozapis – od 30 sekund do 15 minut.
• 3Wklejanie z innych programów – z formatowaniem źródła, scalone albo tylko tekst.

Wykaz funkcji programu

Wszystko, co potrafi Kartka 1.7.0, w porównaniu z Microsoft Word i LibreOffice Writer – 295 funkcji w 19 grupach. Oznaczenia: ✔ jest · ◐ częściowo (z ograniczeniami opisanymi obok) · ✘ brak. W kolumnie „Uwagi” znajdziesz, gdzie w Kartce jest dana funkcja.

Najważniejsze skróty klawiszowe

Kartka używa tych samych skrótów co Word. Pełną listę pokazuje Plik → Skróty klawiszowe.

Słowniczek

Akapit

Fragment tekstu zakończony klawiszem Enter. Wyrównanie, interlinia i wcięcia dotyczą całego akapitu.

Styl

Zapisany zestaw formatowania (np. „Nagłówek 1”). Zmiana stylu zmienia wszystkie miejsca, które go używają.

Wstążka

Pas przycisków u góry okna, podzielony na karty (Narzędzia główne, Wstawianie, Układ…).

Interlinia

Odstęp między wierszami akapitu (1,0 – pojedynczy, 1,5 – półtora wiersza).

Wcięcie

Odsunięcie tekstu od marginesu – całego akapitu albo tylko pierwszego wiersza.

Sekcja

Część dokumentu z własnymi ustawieniami strony (orientacja, marginesy, nagłówki, numeracja).

Pole

Element, który Kartka wylicza sama: numer strony, spis treści, numer podpisu, odsyłacz, cytat, bibliografia.

Przypis dolny / końcowy

Uwaga lub odwołanie do źródła z numerem w tekście – na dole strony albo na końcu dokumentu.

„Tamże”, „dz. cyt.”

Skróty polskiego stylu przypisów: „tamże” – to samo dzieło co w poprzednim przypisie; „dzieło cytowane” – dzieło cytowane już wcześniej.

Odsyłacz

Odwołanie w tekście do innego miejsca („zob. tabela 2, s. 14”), które aktualizuje się samo.

Sierotka

Jednoliterowy wyraz (w, z, i, a) pozostawiony na końcu wiersza – w polskiej typografii uznawany za błąd.

.docx

Format plików Microsoft Word (Office Open XML), który zapisuje Kartka.

PDF/A

Odmiana PDF do długotrwałej archiwizacji – wymagana m.in. przez systemy archiwizacji prac dyplomowych.

Śledzenie zmian

Tryb, w którym każda poprawka jest oznaczana i można ją potem zaakceptować lub odrzucić.

Co dalej?

Ten podręcznik pokazuje najważniejsze funkcje. Kartka umie dużo więcej: indeks, wykaz aktów prawnych, zakładki, kolumny, tabulatory z kropkami, kształty i pola tekstowe, formuły w tabelach, szablony (list formalny, raport, CV, notatka) i wiele innych – zobacz wykaz funkcji.

• Pełny opis wszystkich funkcji: plik docs/PODRECZNIK.md w folderze programu.
• Najedź myszą na dowolny przycisk – dymek powie, co robi.
• Nie bój się próbować – Ctrl+Z cofa prawie wszystko, a historia wersji pamięta 40 ostatnich zapisów.